Leiðbeiningar um áætlanir fyrirtækja sem veita starfsmönnum kauprétt á hlutabréfum og staðfestingu ríkisskattstjóra á þeim áætlunum

Í 9. og 10. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, er fjallað um skattalega meðferð tekna vegna kaupa á hlutabréfum samkvæmt kauprétti sem maður hefur öðlast vegna starfa fyrir annan aðila.

Í 9. gr. laganna er sú meginregla staðfest er gilt hefur, að í slíkum tilvikum sem hér að framan greinir beri að líta á mismun gangverðs og söluverðs sem starfstengda launagreiðslu sem sætir sömu skattalegu meðferð og aðrar launagreiðslur. Greiðsla er því staðgreiðsluskyld og kemur til skattlagningar þegar kaupréttur er nýttur. Ef hlutabréf eru ekki skráð í kauphöll og engin viðskipti hafa verið með bréf er myndað hefur gangverð í viðskiptum, skal miða við bókfært verð eigin fjár samkvæmt síðasta endurskoðaða ársreikningi eða árshlutareikningi viðkomandi félags.

Í 10. gr. laga nr. 90/2003, er sett sérregla um skattalega meðferð kaupréttar starfsmanna á hlutum í því félagi sem þeir starfa fyrir eða í öðru félagi í sömu félagasamstæðu. Sú regla felur í sér að ef uppfyllt eru tiltekin skilyrði megi fresta skattlagningu þeirra tekna sem hér um ræðir þar til starfsmaðurinn selur hluti sína í félaginu og skattleggja tekjurnar á þeim tíma eftir þeim reglum sem gilda um skattlagningu fjármagnstekna.

Þau skilyrði sem um ræðir eru birt hér á eftir ásamt skýringum ríkisskattstjóra á hvað í þeim felst.

• Kapréttur að hlutabréfum eða hlutum í viðkomandi félagi hafi náð til allra starfsmanna. Hlutabréfum og hlutum starfsmanna skulu fylgja sömu réttindi og öðrum hlutabréfum eða hlutum félags.

  Samkvæmt þessu ber sérhverju félagi sem hyggst veita starfsmönnum sínum kauprétt að hlutum að setja um réttinn reglur sem ná til allra starfsmanna þeirra og eftir atvikum allra starfsmanna félaga í sömu félagasamstæðu. Þetta þýðir ekki að allir starfsmenn skuli njóta sama kaupréttar. Hins vegar telur ríkisskattstjóri að mismunandi réttur verði að byggja á málefnalegum forsendum svo sem starfsaldri, starfsábyrgð eða launaflokki og að rétt sé að gera grein fyrir þeim forsendum í kaupréttaráætlun.

  Fram þarf að koma hvernig félagið hyggst kynna starfsmönnum sínum rétt þann er þeir eiga samkvæmt áætluninni.

  Setji félögin sérstök skilyrði, til dæmis um ákveðinn starfsaldur við gerð samnings eða að starfslok hafi áhrif á ónýttan kauprétt, þurfa slík ákvæði að koma fram í kaupréttaráætlun þeirri er ríkisskattstjóri staðfestir.

• Starfsmaður hafi verið í föstu starfi hjá félaginu eða öðru félagi í sömu félagasamstæðu, sbr. lög um ársreikninga

  Samkvæmt ákvæðinu nær sérstök skattlagning aðeins til fastra starfsmanna viðkomandi félags eða eftir atvikum starfsmanna annarra félaga í sömu félagasamstæðu, sbr. lög um ársreikninga. Verktakar hjá félaginu eða stjórnarmenn þess eru ekki starfsmenn félagsins í þessu sambandi. Starfsmann sem hefur lengi gegnt sama starfi hjá sama félagi má telja fastan starfsmann í þessum skilningi óháð ráðningarformi. Að gefnu tilefni skal bent á að fastur starfsmaður í þessu sambandi er ekki það sama og fastráðinn starfsmaður, þó það fari óhjákvæmilega oft saman.

• Að lágmarki 12 mánuðir þurfi að líða frá gerð samnings um kauprétt þar til hann er nýttur

  Hér er aðeins fjallað um þann tíma er þarf að líða frá gerð kaupréttarsamnings til kaupa á hlutabréfum samkvæmt honum. Kaupréttarsamningur telst kominn á þegar fyrir liggja bæði skuldbinding félagsins um kauprétt starfsmanna og staðfesting viðkomandi starfsmanns á samningnum.

• Kaupverð sé eigi lægra en vegið meðalverð í viðskiptum með hluti/hlutabréf félags tíu heila viðskiptadaga fyrir samningsdag ef slík viðskipti hafa verið skráð í kauphöll. Ef slík skráning hefur ekki átt sér stað skal miða við gangverð eins og það er skilgreint í 9. gr.

  Kaupverð hlutabréfa samkvæmt samningnum getur verið hærra en gangverð. Ljóst er að ekki er unnt að binda verð í kaupréttaráætlun þar sem áætlun getur verið almenn til langs tíma og lágmarksverð til einstakra starfsmanna ræðst af hvenær samið er við þá, samanber tímamörk í 3. tölulið hér að framan. Hins vegar þarf að koma skýrt fram í áætluninni hvernig verðið verður ákveðið.

  Með gangverði eins og það er skilgreint í 9. gr. "...er átt við skráð markaðsverð í kauphöll eða á skipulegum tilboðsmarkaði þegar kaupréttur er nýttur. Ef hlutabréf í félagi eru ekki skráð í kauphöll skal miða við gangverð þeirra í viðskiptum, annars bókfært verð eigin fjár samkvæmt síðasta endurskoðaða ársreikningi eða árshlutareikningi viðkomandi félags."

• Starfsmaður eigi hlutabréfin eða hlutina í tvö ár eftir að kaupréttur er nýttur

  Til að skattlagning samkvæmt hinni ívilnandi sérreglu komi er ófrávíkjanlegt skilyrði að starfsmenn eigi hluti sína í a.m.k. tvö ár eftir innlausn. Verði misbrestur á þessu ber að skattleggja tekjurnar samkvæmt meginreglu 9. gr. með öðrum tekjum þess árs sem innlausn réttarins fór fram á. Regla þessi snertir ekki félagið en eðlilegt er að í kaupréttarsamningum sé sett ábending um lögbundna kvöð um lágmark eignarhaldstíma talið frá innlausnardegi kaupréttarins. Því er nauðsynlegt að með beiðni félags til ríkisskattstjóra um staðfestingu á kaupréttaráætlun fylgi drög að formi kaupréttarsamnings.

• Samningur um kauprétt sé ekki framseljanlegur

  Tilgreina þarf í kaupréttarsamningum að ekki sé heimilt að veðsetja þá eða framselja með öðrum hætti.

• Hámark kaupa hvers starfsmanns sé samanlagt 600.000 kr. á ári miðað við kaupverð samkvæmt samningi

  Sé kaupréttur einstaks starfsmanns meiri en 600.000 kr. ber að skattleggja tekjur af kaupunum að fullu samkvæmt meginreglu 9. gr. Komi fram í kaupréttaráætlun að fyrirhugað sé að veita einstökum starfsmönnum meiri rétt en nemur greindum 600.000 kr. á ári er ekki unnt að samþykkja áætlunina. Rétt er að taka fram að til hliðar við staðfesta áætlun getur félag veitt einstökum starfsmönnum þann kauprétt sem það óskar án nokkurs tillits til skilyrða í 10. gr. Tekjur af slíkum rétti ber hins vegar að skattleggja að fullu samkvæmt meginreglu 9. greinar.

• Félag sem hefur í hyggju að veita starfsmönnum kauprétt hafi sent ríkisskattstjóra fyrir fram til staðfestingar áætlun um kauprétt starfsmanna ásamt upplýsingum um framangreind atriði í því formi sem ríkisskattstjóri ákveður

  Félag sem hyggst veita starfsmönnum sínum kauprétt samkvæmt hinum sérstöku skattareglum þarf að senda ríkisskattstjóra til staðfestingar áætlun þar sem fram kemur að öllum framangreindum skilyrðum sé fullnægt. Ef einhverju er áfátt er unnt að bæta úr því, annað tveggja með nýrri umsókn að fenginni rökstuddri synjun staðfestingar ellegar með úrbótum að ósk ríkisskattstjóra.

  Sé starfsmönnum veittur kaupréttur sem skal, samkvæmt áætlun staðfestri af ríkisskattstjóra, skattleggja samkvæmt sérreglu er viðkomandi félagi ekki heimilt að telja þau laun sem þannig eru greidd til rekstrarkostnaðar í skilningi 31. greinar laga nr. 90/2003.